Studia zawarte w tym tomie stanowią efekt badań zmierzających do uchwycenia zasadniczych przeobrażeń narodowościowych na terytorium położonym miedzy granicą wschodnią II Rzeczypospolitej a obecną granica wschodnią Polski w latach 30. i 40. XX wieku, a więc wówczas, gdy zachodziły tam dynamiczne, skomplikowane zjawiska ogarniające niemal całokształt życia społecznego. Niezwykle dramatyczne zmiany, jakie nastąpiły tam, zwłaszcza w okresie II wojny światowej w rezultacie polityki okupantów, a także krwawego konfliktu polsko-ukraińskiego, oraz w okresie powojennym w wyniku masowych transferów ludności, doprowadziły do daleko idącej zmiany struktury etnicznej tych terenów. Jednocześnie wydarzenia lat 30. i lat wojny w poważnym stopniu wpływały na procesy rozwoju świadomości i poczucia tożsamości narodowej labilnych grup przejściowych, których występowanie jest charakterystyczne dla obszarów pogranicza.