Zaprezentowane w opracowaniach zawartych w tym tomie rozważania nie oddają pełnego obrazu społecznych, pedagogicznych i kulturowych uwarunkowań rozwoju i wychowania młodzieży żyjącej w środowisku pogranicza polsko-czeskiego. Pozwalają jedynie na próbę uchwycenia, opisu i interpretacji charakterystycznych cech oraz tendencji w zakresie omawianych problemów, mających zarazem istotne znaczenie w podejmowaniu określonych działań edukacynych w społecznościach wielokulturowych.